مصطفي خوشنويس*‌

* كارشناس موسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع

درختاني را كه گذشتگان ما با عالي‌ترين كيفيت براي قرن‌ها حفظ كردند و ما امروز با علوم و تكنولوژي قرن بيست‌ويكم آن را در مدت 10 الي 20 سال از دست داديم. مسووليت اين آبروي از دست رفته بر گردن كيست؟

بسياري از گردشگران داخلي و خارجي كه به كاشان سفر مي‌كنند، از بين صدها اثر تاريخي و جاذبه‌هاي طبيعي اين شهرستان از باغ فين به عنوان اثري منحصر به فرد و جذاب و از جمله باغ‌هاي زيباي ايران نام مي‌برند. بناي اوليه باغ فين به قبل از اسلام برمي‌گردد و با تمدن سيلك پيوند خورده است كه تمدن سيلك نيز پيوندي ناگسستني با چشمه جوشاني دارد كه در بالاي باغ جاري است. اما خشك شدن تعداد كثيري از درختان باغ فين اتفاقي است كه پيش آمده .........

متن کامل

منبع: روزنامه اعتماد ملی

موضوع مطالب:مقالات و مطالب به زبان فارسی - بخش علوم جنگل

اصل خبر:‌ قطع درختان كهنسال چندصدساله همچنان در استان‌هاي گوناگون كشور ادامه دارد.
موضوع از چه قرار است؟‌ در پي قطع بيش از 300 نخل تنومند در يكي از قديمي‌ترين نخلستان‌هاي كشور در دل كوير مركزي ايران، مدير جهاد كشاورزي شهرستان اردكان (يزد) در گفت‌وگو با راديو، از آن باعنوان <طرح از رده خارج كردن درختان فرسوده> ياد كرد!
تحليل موضوع: درخت‌ستيزي با بهانه‌هاي رنگارنگ نه‌تنها در كشور شكل گرفته و نمونه سابقه‌دار آن، جنگل‌هاي شمال است، بلكه اكنون اين جنبش به دستگاه‌هاي دولتي نيز سرايت كرده است. هنوز قطع درختان پير در گيلان و قم به بهانه خرافه‌پرستي فراموش نشده بود كه خبرهاي ديگر از اصفهان (خور و بيابانك) و يزد (اردكان) درباره <درختان فرسوده> به گوش رسيد و صد البته هيچ‌كس نمي‌گويد بر فرض صحت ادعا، چرا زمينه‌ها و علل خرافه‌پرستي را از بين نمي‌برند و اساسا فرسودگي درخت به چه معنا است؟! بر فرض كه معني و مفهوم داشته باشد، در خصوص جايگزيني خودروهاي فرسوده چه كرده‌اند كه حال براي درختان به اصطلاح فرسوده مي‌خواهند همان نسخه را بپيچند؛ آن هم به دست نهادي كه به‌جاي كشاورزي، متولي جهاد كشاورزي است! اين اقدامات خارق‌العاده در حالي تكوين يافته است كه اصل 50 قانون اساسي، حفاظت از محيط زيست را در جمهوري اسلامي- كه نسل امروز و نسل‌هاي بعد بايد در آن، حياتي اجتماعي و روبه‌رشد داشته باشند- وظيفه عمومي قلمداد كرده است. همچنين، در ماده 42 قانون حفاظت و بهره‌برداري از جنگل‌ها و مراتع، مصوب 1346 با اصلاحات بعدي، ماده 2 قانون حفظ و حمايت از منابع طبيعي و ذخاير جنگلي كشور مصوب 1271، ماده 3 قانون حفظ كاربري اراضي زراعي و باغ‌ها مصوب 1374 با اصلاحات مورخ 1385، ماده 686 قانون مجازات اسلامي مصوب1375، راي وحدت رويه شماره 685 - 23/12/84 ديوان‌عالي كشور و ... براي نابودي درختان و ستيز با آنها، كيفرهاي گوناگون پيش‌بيني شده كه ظاهرا افاقه نكرده است! از يك طرف، هنوز از خاطر نرفته است كه يكي از مقامات مسوول و مشهور، در پاسخ به تخريب جنگل‌هاي انبوه شمال و قطع بي‌رويه درختان آن، چنين پاسخ داده بود كه جنگل بايد نفس بكشد، لذا جاي نگراني نيست! و از طرف ديگر، سال‌هاي متمادي است كه محيط زيست ايران به‌ويژه جنگل، به بهانه‌هاي متنوع از قبيل احداث ديوار (استان گلستان) ساخت آزادراه (استان مازندران) نصب پل (استان گيلان، مرداب انزلي) در حال معدوم شدن است، حال آنكه نه‌تنها در تقويم، روز درخت‌كاري پيش‌بيني شده، بلكه قسمت دوم اصل 50 قانون اساسي، بر عدم تضاد فعاليت‌هاي اقتصادي با تخريب محيط زيست، تاكيد دارد.

تكمله: بي‌دليل نبوده است كه نظامي‌گنجه‌اي هزار سال پيش، در <خسرو و شيرين( >نكوهش جهان) گفت: درخت‌افكن بود كم زندگاني/ به درويشي كشد نخجيرباني...

هاله حق‌دوست - كارآموز وكالت دادگستري

منبع: روزنامه اعتماد ملی

مرتبط با موضوع: جنگل

 ‌

جنگل های شمال بایستی تحت کدام طرح مدیریتی اداره شوند؟ 

۱- طرح مدیریتی حفاظتی

۲-طرح های بهره برداری

 (اکثر طرح های فعلی)

۳- طرح های تلفیقی

پیوست :

 گزارش تخریب دوسالانه  جنگل های شمال 

گزارش تحقیقی- خبری کانون ديده بانان زمين : نسرین دخت خطیبی-  مهر ماه  1387

منبع:   با طبیعت.......

مرتبط با موضوع: علوم جنگل

FAO Forestry Paper 147

Global Forest Resources Assessment 2005

Progress towards sustainable forest management

Food and Agriculture Organization of the United Nations
Rome, 2005

گزارشی از وضعیت جنگلهای جهان که هر ۵ سال در یکی از کشورها برگزار میشود. یکی از جدیدترین گزارشها مربوط به سمینار رم است که بخشهای زیادی را مورد مطالعه قرار داده است. دسترسی به تمام این مطالب آزاد است و شما نیز برای دسترسی به بخشهای مختلف این گزارش میتوانید به سایت زیر مراجعه نمایید .

Global Forest Resources Assessment 2005 

یا از طریق لینک زیر می توانید این گزارش را ذخیره نمایید. 

(Download the entire Report - 6 Mb)

مرتبط با موضوع: علوم جنگل

درپی درگذشت دکتر حبیب الله ثابتی (1293- 1387)، گیاه شناس و جنگل شناس برجسته ایران، یادداشتی از دکتر محمد حسین جزیره ای (1301، بندرانزلی)، چهره ماندگار  جنگلداری  کشور ، در  فصلنامه  دهاتی (ش 58، تیر 1387، ص41)  چاپ شد  که در زیر می آید:

شنیدن خبر مرگ استاد دکتر حبیب الله ثابتی، برای همه کسانی که از خدمات او در عرصه علمی کشور آگاه اند و نیز آنهایی که با وی در سازمان های آموزشی، پژوهشی و اجرایی ایران ارتباط تنگاتنگ شغلی داشته اند بسی ناگوار و تأثر برانگیز بود که در 94 سالگی او و در تاریخ 13/2/1387 رخ داد.

ثابتی پس از طی دوره دبیرستان، به دانشکده کشاورزی کرج راه یافت و با احراز درجه مهندسی کشاورزی از آن، در سال 1314 خورشیدی فارغ التحصیل شد و سال ها در همین مؤسسه علمی کشور به فعالیت های ثمربخشی در رشته مورد علاقه خود، یعنی گیاه شناسی، پرداخت.

در آن سال ها، اساتیدی از کشورهای خارجی به تعلیم دانشجویان در این دانشکده اشتغال داشتند که از جمله آنها باید از پروفسور دکتر گائوبا، دانشمند گیاه شناس اتریشی، یاد کرد. ثابتی و میردامادی از جمله دانشمندان معدود بودند که با این استاد نامی در جمع آوری نمونه های گیاهی گوناگون از گیاهان کشور و به ویژه از فلور جنگلی ایران همکاری داشتند. فعالیت های این گروه در سال های پیش از 1320 خورشیدی جریان داشت و اگرچه پس از دستگیری و تبعید گائوبا از ایران به استرالیا به وسیله قوای نظامی متفقین که ایران را به اشغال خود درآورده بودند، چندی دچار وقفه شد اما پس از مدتی نه چندان طولانی، دوباره به صورت فردی یا گروهی توسط دو دانشمند نامبرده ادامه یافت. در آن روزگاران شبکه راه های کشور چندان گسترده و مناسب نبود و برای جمع آوری نمونه های گیاهی می بایست مسافت های طولانی در کوهستان ها پیاده یا بر پشت چهارپایان طی شود و با خستگی های فرساینده ای که از این طریق بر پژوهندگان مستولی می شد، اگر عشقی عمیق و همتی عالی محرک آنان نبود چه بسا که در همان اوایل کار، این رشته را رها می کردند؛ اما ثابتی چندین ده سال به این کار ادامه داد که نتیجه آن پدیداری اثری کم نظیر با عنوان «جنگل ها، درختان و درختچه های ایران» بود که در سال 1355 توسط وزارت کشاورزی  به چاپ رسید. بعدها دانشگاه یزد با موافقت وزارت مزبور تجدید طبع این اثر را که مورد درخواست مصرانه محققان و دانشجویان بود در سه نوبت دیگر عهده دار گردید.

ثابتی درجه دکترای خود را در گیاه شناسی از دانشگاه نانسی فرانسه به دست آورده بود و سال های متمادی، از سویی در دستگاه جنگلبانی کشور در سمت های پژوهشی مرتبط باتخصص خود و از سوی دیگر، در دانشکده کشاورزی کرج با عنوان استاد، رنج این خدمت دوگانه را بر عهده داشت و علاوه بر اثر پیش گفته، آثار ارزشمند دیگری همچون «اقالیم حیاتی ایران» ، «صنوبر در ایران» و «درختان جنگلی ایران یا راهنمای جنگلبانان» از خود به یادگار گذاشت.

ثابتی مدتی نیز در سمت دبیر کل باغ های گیاه شناسی کشور در ایجاد باغ گیاه شناسی در تهران، که هم اکنون در حیطه تشکیلاتی مؤسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع واقع و تحت عنوان «باغ ملی گیاه شناسی کشور» دایر است زحمت کشید.

در روزهایی که ثابتی در قید حیات بود، در نامه ای به یکی از همکاران قدیمی خود نوشته بود:«هفتاد سال پیش و قبل از آنکه مرحوم ساعی جنگلبانی را به وجود آورد شروع نمودم. مرحوم دهخدا در سال 1323 چند ماهی در کرج بود و بنده از دانش ایشان بهره مند شدم؛ نام های گیاهان و درختان را از من گرفت و در فرهنگ دهخدا به چاپ رسانید و به من توصیه کرد این مطالعات را چاپ کنم. دکتر خانلری، رئیس انتشارات دانشگاه، در سال 1326 کتابم را در چاپخانه مجلس چاپ کرد و به من محبت کرد». و در جای دیگر نیز نوشته: «از حق نباید گذشت در این مدت سی سال جوانان بیشتری ظاهر شدند، مطالعات عمیقی در گیاه شناسی کرده اند: روانشاد جوانشیر، دکتر مصدق، دکتر ایرانشهرو سایرین مطالعات عمیقی نموده اند و جای افتخار و خوشوقتی است».

روزی هم کتاب «واژگان کشاورزی» تألیف آقای مهندس داهی به دست او رسید، از این که این اثر علمی به او اهدا شده و این موضوع می رساند که هنوز فراموش نشده به سختی گریسته بود.

در نامه ای دیگر چنین نوشته:« باید اذعان کرد که بیشتر جوانان ایرانی که در خارج تحصیل می کنند از لحاظ هوش و استعداد از غربی ها بالاترند و این تعصب نیست و «قولی است که جملگی برآن اند» بسیاری از آنان از لحاظ علمی شهرت یافته اند مانند دکتر نادری در کشفیات فضایی و سایرین که از افتخارات ایران به شمار می آیند و بنده کوچک تر از آنم که خود را در ردیف این دانشمندان به شمار آورم».

این ها را نوشتم تا جوانان دریابند که پیش کسوتان آنها در چه شرایطی و با تحمل چه مشقاتی به کار پرداختند و کار خود را عاشقانه دنبال کردند و سنگ بنای اولیه ساختمانی را بنیاد نهادند که دیگران باید به تکمیل بنای آن ادامه دهند تا این بنا به اوج رفعت خود برسد که ان شاء الله خواهد رسید. یادش گرامی باد که دین خود را به وطن خویش به خوبی ادا کرد و هرچند که کولباری از تلخکامی بر شانه هایش سنگینی می کرد.